Kto jest na banknocie 100 zł?

Zastanawiasz się, kto jest na banknocie 100 zł i skąd wziął się właśnie ten wizerunek? Chcesz też lepiej rozumieć symbole i zabezpieczenia polskich banknotów? Z tego tekstu poznasz zarówno bohatera współczesnej „setki”, jak i ciekawe wcześniejsze emisje o tym samym nominale.

Kto jest na współczesnym banknocie 100 zł?

Na obecnie używanym banknocie o nominale 100 zł znajduje się portret króla Władysława II Jagiełły. To właśnie jego twarz widzisz w ozdobnym medalionie na awersie, gdy płacisz w sklepie lub wypłacasz gotówkę z bankomatu. Postać Jagiełły pojawiła się na banknocie razem z całą serią nowych złotych po denominacji z 1995 roku.

Seria ta wprowadziła jeden jasny motyw: na każdym nominale przedstawiono innego władcę. Dzięki temu banknoty stały się nie tylko środkiem płatniczym, lecz także krótką lekcją historii. W tym zestawie Władysław II Jagiełło „reprezentuje” banknot 100 zł i jest kojarzony z okresem potęgi Królestwa Polskiego po unii z Litwą.

Jak wygląda seria władców na polskich banknotach?

Aby lepiej zrozumieć miejsce Jagiełły w całej serii współczesnych banknotów, warto spojrzeć na pełen zestaw nominałów. Każdy z nich ma własnego historycznego bohatera, co tworzy spójny przegląd najważniejszych postaci z dziejów państwa polskiego.

Nominały od 10 do 500 zł zostały powiązane z następującymi władcami:

• 10 zł – Mieszko I,
• 20 zł – Bolesław Chrobry,
• 50 zł – Kazimierz III Wielki,
• 100 zł – Władysław II Jagiełło,
• 200 zł – Zygmunt I Stary,
• 500 zł – Jan III Sobieski.

Taki układ sprawia, że korzystając z gotówki, obcujesz z różnymi epokami: od początków państwa Piastów, przez średniowiecze i renesans, aż po barok i czasy odsieczy wiedeńskiej. Banknot 100 zł z Jagiełłą wpisuje się więc w dłuższą opowieść o polskiej historii, opowiedzianą językiem numizmatyki i grafiki użytkowej.

Dlaczego wybrano akurat Władysława II Jagiełłę?

Władysław II Jagiełło kojarzy się przede wszystkim z bitwą pod Grunwaldem i unią polsko-litewską. To okres, który wielu osobom od razu przywodzi na myśl potęgę polityczną oraz militarną państwa. Banknot 100 zł jest jednym z częściej używanych nominałów, dlatego wybrano na niego postać szeroko rozpoznawalną i silnie obecną w podręcznikach szkolnych.

Postać Jagiełły ma też bogate tło ikonograficzne. Łatwiej było stworzyć atrakcyjny portret na podstawie istniejących wyobrażeń królewskich – między innymi z obrazów i rzeźb. Dzięki temu banknot 100 zł łączy funkcję płatniczą z rolą swoistego „miniaturowego portretu królewskiego”, który codziennie przechodzi z rąk do rąk.

Kto był na historycznym banknocie 100 zł z 1932 roku?

Pytanie o to, kto jest na „setce”, pojawiało się już dawno temu, dużo wcześniej niż w 1995 roku. W okresie międzywojennym na banknocie 100 zł z 1932 roku widniał bowiem zupełnie inny bohater – książę Józef Poniatowski. Był on wodzem naczelnym Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego i symbolem lojalności wobec żołnierzy oraz kraju.

Awers tego przedwojennego banknotu przedstawiał portret Poniatowskiego w medalionie umieszczonym po prawej stronie. Całość wydrukowano w technice wklęsłodruku, w kolorze brązowym, z szarozielonym i złotożółtym poddrukiem. Emisja została datowana na 2 czerwca 1932 roku, natomiast do obiegu banknot trafił 15 września 1934 roku i krążył do 31 stycznia 1940.

Jakie motywy zdobiły rewers banknotu z Poniatowskim?

Rewers przedwojennej setki był pełen symboli. W centrum umieszczono dąb – tradycyjny znak długowieczności i siły. Ten motyw miał podkreślać trwałość państwa oraz stabilność wartości pieniądza. Po bokach znalazły się natomiast dwie postaci z mitologii, co było popularnym zabiegiem artystycznym w ówczesnej grafice.

Z prawej strony pojawiła się rzymska bogini Fortuna, która symbolizowała los człowieka i zmienność powodzenia. Po lewej widniał grecki bóg Hermes – patron podróżnych, posłańców, ale też złodziei. Ten zestaw nawiązywał zarówno do obiegu pieniądza, jak i do ryzyka związanego z handlem oraz przemieszczaniem się w międzywojennej Europie.

Jakie wymiary i znak wodny miał ten banknot?

Banknot 100 zł z 1932 roku był wyraźnie większy niż dzisiejsze nominały. Miał wymiar 175 mm x 98 mm, co było typowe dla ówczesnej emisji. Na niezadrukowanym polu umieszczono wielotonowy znak wodny z profilem królowej Jadwigi Andegaweńskiej. Poniżej widniał napis „100 ZŁ”, co wzmacniało identyfikację nominału.

Co ciekawe, część serii miała dodatkowe znaki wodne w zadrukowanym polu. Na przykład na banknotach serii AC. 5231408 pojawiał się znak „+X+”, a w innych – jak AU czy AY – dodano dwie kreski na górnym lub dolnym marginesie. Było to rozwiązanie służące lepszej kontroli produkcji i zabezpieczeniu przed fałszerstwami.

Jakie zabezpieczenia stosowano na banknocie 100 zł z 1948 roku?

Rok 1948 przyniósł kolejny ważny etap w historii polskiej „setki”. Wtedy pojawił się pierwszy polski banknot z zabezpieczeniem widocznym w promieniach ultrafioletowych. Było to nowatorskie rozwiązanie na tle wcześniejszych emisji i stanowiło krok w stronę bardziej nowoczesnej ochrony przed fałszerstwem.

W zadrukowanym polu w pobliżu daty emisji drukarze ukryli godło Polski w ramce. To godło świeciło na niebiesko w świetle UV, a tuż pod nim seria i numeracja przybierały barwę złotą. Część serii – między innymi IA–IZ oraz KA–KR – nie miała jednak tego elementu ultrafioletowego, co dziś stanowi ciekawostkę dla kolekcjonerów.

Co wyróżniało serię GM i inne odmiany?

Na rynku kolekcjonerskim zwraca się uwagę na nietypowe warianty banknotów. W przypadku setki z 1948 roku interesujące są egzemplarze serii GM z odwróconym znakiem wodnym o 180 stopni w polu zadrukowanym. Taka odmienność pojawiła się najpewniej na etapie produkcji papieru, co dziś pozwala odróżnić rzadziej spotykane egzemplarze od typowych.

Warto dodać, że ta emisja stanowiła rozwinięcie wcześniejszych doświadczeń z wykorzystaniem znaków wodnych, barw i skomplikowanych poddruków typograficznych. Zabezpieczenie UV było tu kolejnym krokiem, który znacznie utrudniał proste kopiowanie banknotów w warunkach poligrafii powojennej.

Banknot 100 zł z 1948 roku uchodzi za pierwszy polski banknot z elementami świecącymi w ultrafiolecie, co wyznaczyło nowy standard zabezpieczeń.

Kto projektował dawne banknoty 100 zł?

Za wyglądem banknotów stoją konkretni twórcy. W przypadku przedwojennej setki z 1932 roku projekt przygotował Józef Mehoffer – znany malarz i grafik związany z krakowską Akademią Sztuk Pięknych. Jego doświadczenie z witrażem i grafiką artystyczną przełożyło się na bogate ornamenty oraz harmonijne zestawienia barw.

Ryt płyty awersu wykonał Włodzimierz Vacek, a cięciem drzeworytu zajmował się francuski profesor Eugène Gaspé. Tak zbudowany zespół pokazuje, że przy produkcji banknotów pracowali zarówno polscy, jak i zagraniczni specjaliści, co pozwalało łączyć nowoczesną technikę z wysokim poziomem artystycznym.

Jaką rolę odgrywała Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych?

Za druk banknotów odpowiadała Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S-ka Akc., Warszawa. Instytucja ta prowadziła i nadal prowadzi produkcję papierów wartościowych, czyli banknotów, dokumentów, a także różnego rodzaju druków zabezpieczonych. Dzięki temu cały proces – od projektu, przez dobór papieru, aż po druk – pozostawał pod kontrolą jednego podmiotu.

PWPW stosowała różne techniki druku, w tym wklęsłodruk i drzeworyt typograficzny. Dawało to możliwość łączenia złożonych wzorów graficznych z wyczuwalnymi pod palcem wypukłościami, co stanowiło nie tylko element estetyczny, ale też zwiększało trudność podrobienia banknotu.

Kto jest na banknocie 500 zł i jak łączy się to z setką?

Wprowadzenie w 2017 roku banknotu 500 zł z Janem III Sobieskim domknęło pewien etap budowania serii polskich nominałów po denominacji. Sobieski dołączył do grona władców obecnych już na niższych nominałach. Na forach internetowych regularnie pojawia się pytanie „kto jest na 500 zł?”, podobne do tego o setkę.

Jeśli spojrzysz na listę władców na współczesnych banknotach, zobaczysz wyraźny porządek historyczny. Od Mieszka I na 10 zł, przez Bolesława Chrobrego, Kazimierza Wielkiego i Władysława II Jagiełłę, aż po Zygmunta I Starego na 200 zł i Jana III Sobieskiego na 500 zł – kolejne nominały tworzą swoistą „galerię” ważnych władców Polski.

Jak możesz wykorzystać tę wiedzę na co dzień?

Za każdym razem, gdy sięgasz po banknot 100 zł, możesz spojrzeć na niego nie tylko jak na środek płatniczy, lecz także jak na małą lekcję historii. Wiedząc, że widnieje na nim Władysław II Jagiełło, łatwiej skojarzysz go z ważnymi wydarzeniami, które kształtowały państwo polskie.

Jeśli interesujesz się numizmatyką, znajomość wcześniejszych emisji – jak setka z księciem Józefem Poniatowskim z 1932 roku czy banknot 100 zł z 1948 roku z zabezpieczeniami w ultrafiolecie – pozwoli ci lepiej ocenić rzadkość konkretnych egzemplarzy i świadomie budować własną kolekcję.

Odpowiedź na pytanie „kto jest na banknocie 100 zł?” zależy od epoki – dziś to Władysław II Jagiełło, a przed wojną był to książę Józef Poniatowski.